Page 13.

page 13

Cotcowach the bird came and tore out their eyes;  another one called Camalotz  chopped off their heads ;  the animal Cotzbalam ate their flesh and the one called Tucumbalam crushed their bones and nerves  turning them into flour.  All this was penitance and punishment because  they had forgotten their Mothers and Fathers.  And with all sorts of animals coming in , sticks and stones,  the millstones, plates, bowls, pots, dogs and jars began to hit them and talk and eat them,  to abuse them and humiliate them. The dogs and roosters said to them: _ “You have treated us very badly, you bit us and ate us,  and likewise we will bite you now. “The millstones said to them: “You have tormented us very much, and all morning and afternoon you did not let us rest making us scream jolí, jolí, juquí, juquí,  when you were grinding maiz on our faces;  now you can taste our  forces, we will grind your meat and make flour form your bodies.”

*

De vogel Cotcowach kwam en pikte hun ogen eruit;  een andere die Camalotz heette hakte hun hoofd eraf; Het dier Cotzbalam at hun vlees en degene die Tucumbalam heette sloeg hun botten en zenuwen fijn en maakte er meel van. Dit was alles straf en boetedoening omdat zij hun Moeders en Vaders vergeten waren.  En terwijl er allerlei dieren kwamen begonnen de molenstenen, borden, kommen, potten, honden en kruiken hun te slaan en te praten en hun op te eten,  hun te mishandelen en te vernederen. De honden en de hanen zeiden:_” Jullie hebben ons heel slecht behandeld, jullie beten ons en aten ons op, en insgelijks bijten we jullie en eten júllie  nu op.” De molenstenen zeiden: _ “Jullie hebben ons vreselijk gemarteld en als de morgens en middagen liet  je ons niet rusten terwijl ons jolí, jolí, juquí, juquí,  liet krijsen; nu krijg je een proefje van ónze kracht, wij zullen jullie vlees malen en meel van jullie lijven maken.”

Page 12.

Page 12

Then Heart of Heaven punished the men of wood. A huge amount of resin fell from the sky and finished and submerged them. A dark rain fell, it rained by day, it rained by night, on the head of menkind of wood .
*
Toen strafte Hart van de Hemel de mens van hout.  Een grote hoeveelheid hars viel uit de hemel en maakte een eind aan ze en deed ze ten onder gaan.  Er viel een duistere regen, het regende bij dag, het regende bij nacht, op de hoofden van de  houten mensen .

Page 11.

page 11

Immediately they made the image of the man. The flesh of the man was made of tzité;  The woman’s flesh was made from zibaque;  rushes, palmfiber. They multiplied and had sons and daughters, but they turned out to be idiots,  without heart or understanding. They walked the earth without reminding of Heart of Heaven.  They had no agility in their legs and their hands were without blood or liquid, their cheeks were  dry and pale, the legs yellow and their flesh withered. But as they multiplied the wooden people on this earth became many.
*
Onmiddellijk maakten ze uit hout het beeld van een mens.  Het vlees van de man was van tzité ( de rode bonen) gemaakt en het vlees van de vrouw van palmvezels.  Ze vermenigvuldigden zich en kregen zoons en dochters,  maar ze bleken idioten te zijn,  zonder hart en verstand.  Ze  doolden op de aarde zonder nog te denken aan Hart van de Hemel.  Ze hadden geen soepelheid in hun benen en hun handen waren zonder bloed of vocht, hun wangen waren droog en bleek,  de benen waren geel en hun vlees  verschrompeld.  Maar omdat ze zich vermenigvuldigden werden ze talrijk op deze aarde.

Page 10.

Page 10 a

The fortunetellers  threw their lots with corn and  grains of tzité, the red bean of the  pito tree, and said: _”Hey , Sun!; Hey Moon! They got together and considered if it would be convenient that the Creator  would make a man of wood and if he would be a sustainable  one after having been created. _”Hey! Speak Corn! Hey, speak you, Tzité; you Sun, Creature that shapes forms!  Hey, Corn!, Hey, Tzité! And the Corn and the Tzité answered,  telling them truly in this way:  Do it so, that he will be good and that the wood will speak, when you carve the man out of it.”
*
De waarzeggers gooiden hun lot met maiskorrels en tzité -zaden,  de rode bonen van de  pito tree, en zeiden: _ “Hé , Zon! Hé Maan!”  Ze kwamen bij elkaar en overlegden of het raadzaam zou zijn een mens van hout te maken en of dié  zou kunnen voortbestaan als hij geschapen was.
“Hé, spreek Mais! Hé, spreek jíj .  Tzité; jíj.  Zon; jij, Schepper die vormen creëert! Hé, Mais! Hé Tzité!  En de mais en de tzité gaven antwoord en zeiden op deze manier waarachtig : _ “Maak hem zó dat hij goed zal zijn en dat de mens zal spreken als je hem uit hout snijdt.”

Page 9.

Page 8
They tried to get the words together to greet the creator, but they couldn’t;  therefor they were put down and their flesh was dried out, and by this fate all  animals that were here on earth died.  And so they tried once more to make creatures.  The two Makers formed a body of clay,  but it was heavy,  without movement,  and because mud is soft it decomposed.  It talked,  but it made no sense and it dissolved in the water. And when the creators saw this, they destroyed it all and they took  counsel from the old foreseers Xpiyacoc and Xmucané,  grandparents of  the Sun and the Moon, for what they would have to do to make a man.
*
Ze probeerden woorden bij elkaar te krijgen om de Schepper te groeten, maar ze konden het niet;  daarom werden ze vernederd  en hun vlees werd uitgedroogd,  en door dit lot gingen al de dieren die hier op aarde leefden dood.  En  dus probeerden ze nog eens mensen te maken. De twee Formateurs maakten een lichaam van klei,  Maar het was log,  zonder beweging,  en omdat modder zacht is viel het uiteen.  Het sprak wel,  maar het was onverstaanbaar en het loste op in het water.  En toen de twee Scheppers dit zagen vernietigden ze het en vroegen om raad aan de oude waarzeggers Xpiyacoc en Xmucané,  grootouders van de Zon en de Maan, over wat ze moesten doen om een mens te maken.

Pag. 8.

page 8

And when he had created all the birds and animals, the Creator said to them: _ ” Speak and scream all according to your sort and specialty;  say and praise our name;  say that we are your Mothers and Fathers,  because we are.  Speak,  invoke and  salute us! ” But although this was asked of them  they could not speak like people , but only screech, cackle and scream.

*
En toen hij de al de vogels en dieren geschapen had, zie de Schepper tegen ze: _ ” Spreek en roep allen volgens je soort en eigenaardigheid;  zeg en prijs onze naam, want dat zijn we. Spreek,  roep ons aan en groet ons! ”  Maar hoewel dit van hen gevraagd werd konden ze niet spreken als mensen, maar alleen krijsen, kakelen en schreeuwen.

Page 7.

page 7

And to the birds they said: _ ” You,  birds,  shall be and live in the trees and shrubs,  there you will have your home and living and there you will multiply;  on the branches of the trees you will shake and clean yourselves  from lice and fleas.” And,  all of them taking their habitation and home  according to the way the creator had given them, they lived on Ulew, Earth.

*
En tegen de vogels zeiden ze: _ ” Jullie, vogels,  zullen wonen en leven in de bomen en struiken,  daar zullen jullie huizen en daar zullen jullie je vermeerderen:  op de takken van de bomen zullen jullie schudden en je van luizen en vlooien ontdoen. ” En,  ieder van hen zijn leefgebied en woning nemend zoals de Schepper het had toebedeeld,  bewoonden ze Tulew,  de Aarde.

Page 6.

pag 6

_”You, deer”, they said, ” will live and sleep in the gullies and water ways,  you will walk between straw and grass and herbs, and in the mountains you will multiply;  you will walk and stand on four feet.”
*
_”Jij,  hert”,  zeiden ze, ” zal leven en slapen in de ravijnen en waterwegen, je zult lopen tussen het stro en de grassen en kruiden, en in de bergen zul je je vermenigvuldigen;  je zult gaan en staan op vier voeten.

Page 5.

Popolwuj pag 5 a



First earth was created,  the mountains and the plaines;  the water ways were separated and rivers came out for in between the hills and,  in some distinguished parts , they were blocked and the waters turned over and in such way the high mountains appeared.  After that  they decided to create the animals,  guardians of the mountains;  the deer, the bird, the puma, the jaguar, the snake, the viper and the cliff. And they were given homes and habitats.
*
Eerst werd de aarde geschapen, de bergen en de vlaktes;  werden de waterwegen gescheiden en kwamen er rivieren voor tussen de heuvels, in sommige bijzondere plaatsen, werden ze tegengehouden en het water botste terug en op die manier kwamen de hoge bergen tevoorschijn.  Daarna besloten ze de dieren te scheppen ; het hert, de vogel, de poema, het jachtluipaard, de slang, de adder en de klippen. En aan hun werd gegeven hun huis en hun woongebieden.

Page 4.

Popolwuj pag.4 a

The creation of the trees took shape and life itself and all the rest that was created by Heart of Heaven,  called Jurakán.  The first manifestation of Jurakán was called Caculjá Jurakán, The Ray of A Leg. The second manifestation was called Chipí Caculjá, The Smallest of the Rays.  And the third manifestation was called Raxa Caculjá,  Very Beautiful Ray.  And like this there are  3 – Heart of Heaven.
*
De schepping van de bomen manifesteerde zien en van het leven zelf en de hele rest van wat er geschapen werd door Hart van de Hemel, genaamd Jurakán.  De eerste manifastatie  heette Caculjá Jurakan,  de Straal van een Been.  De tweede manifastatie  heette Chipí Caculjá,  De Kleinste van de Stralen.  En de derde manifestatie heette Raxa Caculjá,  Heel Mooie Straal. En zo waren er dan 3 – Hart van de Hemel.